Yatay Sondajda Pilot Delgi, Reaming ve Boru Çekimi Aşamaları
Yatay sondaj, yüzeyi bozmadan boru veya kablo hattı döşemek için kullanılan kazısız altyapı yöntemlerinden biridir. Bu yöntem genellikle üç ana aşamadan oluşur: pilot delgi, reaming ve boru çekimi.
Her aşamanın amacı, ekipmanı ve riski farklıdır. Başarılı bir yatay sondaj uygulaması için bu üç aşamanın doğru planlanması gerekir.
1. Pilot Delgi
Pilot delgi, yatay sondajın ilk ve en kritik aşamasıdır. Bu aşamada makine, planlanan güzergâh boyunca küçük çaplı bir delik açar. Operatör, locator veya yönlendirme sistemi yardımıyla başlığın konumunu takip eder.
Pilot delgide amaç sadece delik açmak değildir. Asıl amaç, doğru derinlikte, doğru eğimde ve doğru çıkış noktasına ulaşan kontrollü bir güzergâh oluşturmaktır.
Pilot delgide dikkat edilmesi gerekenler:
- Giriş açısı
- Minimum kurp yarıçapı
- Hedef derinlik
- Mevcut altyapılar
- Zemin yapısı
- Yön kontrolü
- Çamur debisi
- Başlık seçimi
Yanlış yapılan pilot delgi, sonraki tüm aşamaları zorlaştırır. Güzergâh fazla keskin dönerse boru çekimi sırasında sürtünme artar. Hedef derinlik yanlış seçilirse mevcut hatlara, dere yatağına veya yol altyapısına risk oluşabilir.
2. Genişletme Yani Reaming
Pilot delgi tamamlandıktan sonra delik, çekilecek boru çapına uygun hale getirilir. Bu işleme reaming veya genişletme denir.
Reaming sırasında reamer adı verilen genişletme başlığı kullanılır. Reamer, pilot deliği daha büyük çapa getirir ve aynı anda kesintiyi sondaj çamuruyla dışarı taşır.
Genişletme genellikle tek seferde yapılmaz. Boru çapı büyükse veya zemin zorluysa kademeli genişletme yapılır. Örneğin önce küçük çaplı bir reamer, sonra daha büyük çaplı reamer kullanılır.
Reaming aşamasında dikkat edilmesi gerekenler:
- Reamer tipi
- Genişletme çapı
- Tork ihtiyacı
- Çamur debisi
- Zemin kesintisinin dışarı taşınması
- Delik stabilitesi
- Geri dönüş çamurunun takibi
Reaming aşamasında çamur sistemi yetersiz kalırsa delik içinde kesinti birikir. Bu durum torku artırır, tijleri zorlar ve boru çekimini riskli hale getirir.
3. Boru Çekimi
Boru çekimi, yatay sondajın son aşamasıdır. Bu aşamada çekilecek boru, çıkış tarafından delik içine bağlanır ve makine tarafından geri çekilir.
Boru çekiminde genellikle şu ekipmanlar kullanılır:
- Çekme başlığı
- Swivel
- Reamer veya barrel reamer
- Boru makaraları veya destek sehpaları
- Sondaj çamuru
Swivel, borunun dönmesini engeller. Reamer dönerken borunun dönmemesi gerekir. Aksi halde boruda burulma, kaynaklarda zorlanma veya kaplama hasarı oluşabilir.
Boru Çekiminde En Kritik Riskler
Boru çekimi sırasında şu riskler kontrol edilmelidir:
- Çekme kuvvetinin aşırı yükselmesi
- Boru kaplamasının zarar görmesi
- Borunun delik içinde sıkışması
- Delik çökmesi
- Yetersiz yağlama
- Boru kaynaklarının zorlanması
- Swivel kapasitesinin yetersiz kalması
Bu nedenle boru çekimi başlamadan önce delik temizliği, çamur kalitesi ve ekipman kapasitesi kontrol edilmelidir.
Başarılı Bir Yatay Sondaj İçin Planlama
Yatay sondaj uygulaması sahada başlıyor gibi görünse de aslında masa başında başlar. Doğru güzergâh, doğru makine, doğru reamer planı ve doğru çamur tasarımı yapılmadan sahaya girilmemelidir.
Planlama aşamasında şu bilgiler gereklidir:
- Boru çapı
- Boru malzemesi
- Geçiş uzunluğu
- Maksimum derinlik
- Zemin raporu
- Mevcut altyapı bilgileri
- Giriş ve çıkış alanı
- Makine kapasitesi
- Çamur sistemi
Sonuç
Yatay sondaj; pilot delgi, reaming ve boru çekimi aşamalarının uyumlu şekilde yönetilmesiyle başarılı olur. Pilot delgide yapılan hata, reaming ve boru çekiminde daha büyük problemlere dönüşebilir.
BORTAP olarak yatay sondaj uygulamalarında doğru hesap, doğru ekipman ve saha tecrübesini bir araya getiriyoruz. Projeniz için pilot delgi planı, genişletme programı ve boru çekimi risk analizinde teknik destek alabilirsiniz.